«Контоевтар» кинигэ – үчүгэйгэ дьулуһар дьиэ кэргэн учебнига

Саха сирин дьонун-сэргэтин бу 21-с үйэҕэ аатырдыбыт-сураҕырдыбыт Горнай улууһун киэн туттуулара - улууспут Бочуоттаах олохтоохторо Контоевтар буолаллар. Аҕалара Степан Степанович Контоев Хабаровскайга үрдүк үөрэҕи бүтэриэҕиттэн, оскуола үөрэнээччилэрин, ыччаттары эт-хаан өттүнэн сайыннарыыга сыралаахтык үлэлэһэн кэллэ. Кини дуобакка, көҥүл тустууга, хайыһарга спорт маастарыгар кандидат. Билиҥҥэ диэри бу көрүҥнэри өрө тутар. Элбэх спорт маастардарын иитэн таһаарда. Сайыҥҥы кэмҥэ Маҕарас орто оскуолатыгар учууталлыыр  кэмигэр 20 сыл устата, оҕолор «Факель” диэн үлэ-сынньалаҥ лааҕырын тэрийэн үлэлэппитин, үгүстэр билиҥҥэ диэри махтанан ахталлар. Д.П.Коркин аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.  

  Оттон ийэлэрэ Варвара Иосифовна 16 сыл оскуолаҕа учууталынан, завуһунан, үс сыл дириэктэринэн уонна 19 сыл кэриҥэ нэһилиэк Сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн, баһылыгынан үлэлээбитэ. Ийэлэрэ бүтүн Россиятааҕы иккис форумнарын кыттыылааҕа. Ситиһиилээх үлэтин иһин, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ үрдүк аат иҥэриллибитэ. Дьоно-сэргэтэ өрөгөйдөөх махтанар үтүө тылларын анаабыттара. Ол кэмтэн ыла кини салайбыт Одунутун нэһилиэгэ, Саха сиригэр биир бастыҥ үлэлээх, үлэҕэ, олоххо, култуура, спорт эйгэтигэр аныгы олоҕу кытта тэҥҥэ хаамсан иһэр.  

  Уоллара Герман Степанович көҥүл тустууга Аан дойду чемпиона, икки Олимпиада кыттыылааҕа, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, Беларуссия спордун үтүөлээх маастара, тренер. А.Е.Кулаковскай аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.


    Кыыстара Евдокия Степановна Контоева  оҕолорго дуобакка оройуон чемпиона, республикатааҕы күрэхтэһиилэр призердэрэ. Билигин гинекологическай балыыһа мед-сиэстэрэтэ, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна. Станислав Степанович дуобакка Аан дойду эдэрдэргэ икки төгүллээх чемпиона.  

   Александр Степанович эдэрдэргэ Аан дойду чемпиона, улахан дьоҥҥо боруонса призер, элбэх норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдар кыайыылаахтара, Иван Ярыгин турнирыгар икки төгүл бастаабыта. А.Е.Кулаковскай аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.
 
   Дьэ, маннык үтүөкэннээх дьиэ кэргэн туһунан “Контоевтар” диэн кинигэ сүрэхтэниитэ бүгүн, от ыйын 9 күнүгэр, Духуобунас киинигэр ыытылынна.  
Ыраахтан-чугастан ыалдьыттар кэлбиттэр. Бу кинигэ олох, үлэ, спорт  историятын эрэ кэпсиир буолбакка, ордук кэлэр өттүгэр ыччаты иитиигэ, ханнык баҕарар дьиэ кэргэн бигэ тирэхтээх, уһун үйэлээх, духуобунай өттүнэн сайдыылаах, үрдүк култууралаах   буоларыгар ураты суолталааҕын бэлиэтээн, улуус баһылыга Н.В.Андреев, СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы С.В.Местников, СӨ физическэй култуураҕа, спорка миниистирин солбуйааччы А.Н.Бугаев, Ил Түмэн депутата Г.Н.Алексеев, гроссмейстер Г.Г.Колесов, биллиилээх тренер С.С.Исаков, чугас доҕордоро А.Г.Осипов, бииргэ төрөөбүттэрэ  Б.С.Контоев, В.С.Саввина о.д.а. тыл эттилэр, истиҥ эҕэрдэлэрин тириэртилэр.

Кинигэни кийииттэрэ СӨ телевидениенэн, араадьыйанан биэриитин туйгуна В.Г.Контоева (Варламова) хомуйан, көрөн-истэн таһаарбыт. Биллиилээх суруйааччы А.Е.Варламова анаан-минээн редактордаан, кинигэ ааҕыллымтыа буоларыгар сыралаһан үлэлэспит. Мин көрөрбүнэн, бу саҥа кинигэ ис хоһоонунан, тылынан-өһүнэн, сөптөөхтүк таҥыллан оҥоһуллуутунан, сааһыланыытынан, бэчээттэниитинэн олус үрдүк хаачыстыбалаахтык оҥоһуллубута тута биллэр. Страницалара бары өҥнөөхтөр, ол аайы хастыы да хаартыскалаахтар, онно киирбиттэр бэрт чуолкайдык көстөллөр, кинигэ шрибэ киһи хараҕын сылаппат, үчүгэйдик ааҕыллар.

Түһүмэхтэрэ аҕаларыттан Степан Степановичтан, иккиһэ Варвара Иосифовнаттан саҕаланар. Кинилэр бэйэлэрэ олус истиҥ баҕайытык төрөппүттэрин, өбүгэлэрин туһунан сырдаталларын, кинилэр кимтэн кииннээхтэрин, хантан хааннаахтарын, туох дьонноохторун-сэргэлээхтэрин умсугуйан ааҕаҕын. Ол ааҕа олорон маннык үтүө дьон, олус үлэһит, сүдү төрүттээхтэрин билэн, “ол да иһин” диэх санаа киирэр.

Салгыы түөрт оҕолоругар аналлаах туспа түһүмэх бэриллибит. Герман, Александр, Станислав туһунан араас бэчээккэ суруллубуттар киирбиттэр. Бэйэлэрин ахтыылара баар. Тустууктар, дуобатчыттар доҕотторун туһунан суруйууларыттан киһи элбэҕи билиэн сөп. Спорт чыпчаалын дабайбыт кэмнэриттэн ыла, олохторо, үлэлэрэ, дьиэ кэргэттэрин, оҕолорун, сиэннэрин туһунан урут мээнэ арыллыбатах страницалары билиэн баҕалаахтар, чахчы да сонургуохтара.

Оттон Контоевтар соҕотох кыыстаахтар ээ. Кини кимий? Бииргэ төрөөбүттэрин туһунан бэчээккэ урут элбэхтик ааҕар буоллахпытына, эбэтин аатын ылбыт Евдокия туһунан билээччи ахсааннаах буолуо. Бу кинигэҕэ киниэхэ биир салаа анаммыт. Онно киирбит суруйуулар ааттара да олус сонуннар: «Ийэлээх аҕам – саамай күндү дьонум», «Германнаах Саша тусталларын долгуйан көрбөт этим», «Үөрэхпин бүтэрээт кэлбит балыыһабар 23-с сылбын үлэлиибин»,   «Евдокия үрдүк кылаастаах профессиональнай медсиэстэрэ», “Ыалдьыбыппар Дусям улаханнык көмөлөһөн турар”, «Кэрэ аҥардар өр кэмҥэ эдэр, чэгиэн буолалларыгар медик Евдокия сүбэлиир».   Кинигэни биллиилээх тренердэр Контоевтар тустарынан суруйуулара түмүктүүр. Спортсмен уолаттар хайдах үүнэн-сайдан тахсыбыттарын, төрөппүттэрэ оҕолоругар кыһамньыларын тустарынан бэйэлэрин көрүүлэрин, чинчийиилэрин, бииргэ үлэлэһиилэрин сырдаталлар.   Кинигэҕэ Герман, Александр Контоевтар Олимпиадаҕа Аан дойдуга, Европаҕа, Арассыыйаҕа сытыы хапсыһыыларын көрдөрөр видеолар бааллар. QR нөҥүө көрүөххүтүн сөп.   Кинигэҕэ киирбит суруйуулары умсугуйан ааҕан баран сабыаҥ иннинэ, 50 сыл устата  иллээхтик-эйэлээхтик, үтүө холобур буолар олоҕу олорбут Ытык мааны дьоммут Контоевтар тустарынан, маннык түмүк санааны ааҕан сөпсөһүөҥ: «...ыал буолан олорууга сүрүнэ туох эбитин, оҕону кыра сааһыттан таба иитии-такайыы кистэлэҥнэрин биллиҥ. Дьиэ кэргэҥҥэ хардарыта ытыктаһыы, сылаас сыһыан, чөл кут уйаланнаҕына, кэнчээри кэскилэ кэҥиирин, кырдьар сааска нус-хас олох хааччылларын биллиҥ».   «Контоевтар» – чахчы сонун, дириҥ суолталаах, туһалаах, үчүгэйгэ дьулуһар эдэр дьиэ кэргэн - учебнига, күүтүүлээх кинигэ библиотекаларга бэрилиннэ, сороҕо атыыга таҕыста.

Василий Алексеев, Ulusmedia